Jaarrond een bloeiende tuin, hoe pak je dat aan?
De Engelsen noemen het 'succession planting'. Ik heb niet echt een Nederlandse term kunnen vinden voor dit begrip. Ik denk dat 'opvolgend planten' nog het dichtste in de buurt komt.
Voor moestuiniers is opvolgend planten vanzelfsprekend. Zo haal je het maximale uit de grond en spreid je de oogst zodat je niet dertig kroppen sla in een week tijd moet opeten. In de siertuin betekent 'opvolgend planten' dat je de bloeitijden spreidt zodat je in elk seizoen kunt genieten van bloeiende planten. Niet alleen in het late voorjaar en de zomer, maar ook vroeg in het voorjaar, het najaar en de winter.
In dit blog ga ik je uitleggen hoe je, met behulp van een Excel spreadsheet, de bloeitijden kunt plannen, zodat je jaarrond kunt genieten van bloemen in je tuin. Het bestand dat ik gebruik, kun je onderstaand downloaden en invullen voor jouw eigen tuin.
Het geheim van de tuinontwerper
Opvolgend planten is één van de beter bewaarde geheimen van de tuinontwerper. Het houdt in dat je een beplantingsschema voor je tuin maakt waarbij de bloeitijden van de planten elkaar opvolgen. Het is een soort estafette. Als de ene plant is uitgebloeid, neemt een andere het stokje over.
Veel tuinliefhebbers plannen de bloeitijden niet bewust. Zodra in het voorjaar de zon weer begint te schijnen, spoeden ze zich naar het tuincentrum om planten te kopen. Liefst planten die op dat moment in bloei staan of al knoppen hebben.
Daardoor ligt in veel tuinen de focus op voorjaars- en vroegzomer bloeiers. Zulke tuinen hebben in de nazomer en het najaar niet veel meer te bieden. Ze zijn dan vooral groen. Door planten zorgvuldig te selecteren op basis van hun bloeitijd, kun je langer genieten van je tuin.
Wat is het niet?
Opvolgend planten betekent NIET dat je tuin er het hele jaar uitziet als een zomertuin. Elk jaargetijde heeft zijn eigen kleur en charme. Bij opvolgend planten volg je de seizoenen en selecteer je voor elk jaargetijde planten die er juist dan aantrekkelijk uitzien.
Daarbij hoeft het niet alleen om bloemen te gaan. Een mooie najaarskleur, bont gekleurd blad, kleurige bessen, een mooie bast of een goed wintersilhouet kunnen die rol ook vervullen. Zo heeft je tuin in elke tijd van het jaar iets te bieden en valt er altijd wat te genieten.
Hoe pak je dat aan?
In theorie klinkt dit geweldig maar het is zeker niet iets dat je zomaar op gevoel kunt doen. Begin je erover na te denken, dan loopt je hoofd al snel over. Ik wist er zelf ook niet goed raad mee tot ik dit blog van Lee Burkhill ontdekte. Hij legt daarin precies uit hoe hij ‘succession planting’ toepast bij zijn tuinontwerpen.
Lee Burkhill is een prijswinnende Engelse tuinontwerper, je kent hem misschien van zijn YouTube kanaal 'Garden Ninja'. Onderstaand zijn aanpak met een paar aanvullingen van mijzelf.
Stap 1: selecteer de planten
Bepaal welke planten je in je tuin wilt opnemen, rekening houdend met:
- De grond waarop je tuiniert;
- De kleur en vorm (gebaseerd op jouw persoonlijke smaak);
- De lichtbehoefte (zon, halfschaduw, schaduw).
Stap 2: download het Excelbestand
Burkhill gebruikt een Excel spreadsheet om te bepalen welke planten in welke maanden bloeien. Om het voor jou gemakkelijk te maken, heb ik een kant-en-klaar spreadsheet voor je klaargezet dat je kunt downloaden. Je hoeft het dan alleen nog maar in te vullen. Dit vereist geen speciale kennis van Excel.
Klik op de groene knop hieronder om het spreadsheet te downloaden. Daarna kun je het document in Excel bewerken op je eigen PC. Het bestand is beveiligd, maar er zit geen wachtwoord op. Als je handig bent met Excel kun je het dus naar eigen inzicht aanpassen.
Het bestand is ook te gebruiken met Apple Numbers of Google Spreadsheet. Google Spreadsheet is een gratis online applicatie. De werking kan dan wel afwijken. In Numbers werkt de beveiliging bijvoorbeeld niet.
Stap 3: vul de namen van de planten in
In de linkse kolom vul je de namen van jouw planten in. Je kunt dat doen voor de tuin als geheel, maar ook voor één bepaalde border. Zelf heb ik ervoor gekozen om mijn tuin als geheel te beoordelen. Dat houdt in dat niet elke border op elk moment evenveel toegevoegde waarde hoeft te hebben.
De grastuin in het midden van onze tuin is bijvoorbeeld vroegzomer (juni) op zijn allermooist, terwijl de twee lange borders links en rechts aan de zijkant van de tuin, pas later in het seizoen beginnen te bloeien.
In kleine tuinen heb je die luxe niet. Die moet je dus altijd als geheel beoordelen. Struiken en vaste planten die maar korte tijd van toegevoegde waarde zijn, zou je niet moeten opnemen. Als je het maximale uit een kleine tuin wilt halen, is het beter om planten te kiezen die een groot deel van het jaar mooi zijn.
Om een paar voorbeelden te noemen:- Penstemon digitalis schiet in het voorjaar uit met donkerrood blad, bloeit in juni, en heeft aantrekkelijke zaaddozen die er nog lang mooi uitzien;
- Salvia yangii 'Blue spire' (voorheen Perovskia atriplicifolia 'Blue spire') is een prachtige zomerbloeier maar het lichtgrijze loof heeft ook veel toegevoegde waarde in het najaar en de winter;
- Salvia greggii (Salvia microphylla, salvia x jamensis) bloeit vanaf de vroege zomer tot ver in het najaar en is, zolang het niet al te hard vriest, wintergroen;
- Coreopsis verticillata 'Full moon', heeft een ongelofelijk lange bloeitijd en het loof blijft relatief lang groen;
- Lavandula (lavendel) en Santolina (heiligenbloem) bloeien in de zomer, maar het grijze loof is ook decoratief in de wintermaanden.
 |
| Onze kleurrijke border eind augustus met Persicaria amplexicaulis 'Taurus' (rood), Helianthus 'Lemon queen' (citroengeel), Veronicastrum virginicum 'Alba' (wit) en Rudbeckia fulgida 'Goldsturm' (geel). |
Stap 4: bepaal wanneer elke plant toegevoegde waarde heeft
In het spreadsheet geef je door middel van de letter B aan in welke maand(en) een plant bloeit of er om een andere reden heel goed uitziet. Bijvoorbeeld vanwege een fraaie herfstkleur, mooie bessen of een decoratieve bast. Dit is een redelijk tijdrovende klus, maar het verschaft veel inzicht.
Als een plant in de betreffende maand gewoon groen is, vul je een letter G in. De maanden waarin een struik of boom kaal is, of vaste planten afgestorven zijn, laat je leeg. Witte plekken hoeven geen probleem te zijn, maar let erop dat iedere maand iets te bieden heeft. Burkhill geeft als tip dat wintergroene planten kunnen helpen om het gat te dichten.
De benadering van Burkhill is gebaseerd op de traditionele Engelse manier van tuinieren. Die houdt in dat je de winter zoveel mogelijk moet ontkennen. Ergo, dat je ook in de wintermaanden moet zorgen voor zoveel mogelijk groen en bloemen.
Aanhangers van de 'Dutch wave' benaderen dit anders. De tuinen van de 'Dutch wave' bestaan hoofdzakelijk uit vaste planten en siergrassen die in de winter volledig afsterven. De nadruk ligt daarbij op planten die op een gracieuze manier ten onder gaan. Dus niet volledig instorten maar hun vorm en textuur behouden tot het weer voorjaar wordt. In mijn blog over structuurplanten lees je er meer over.
Ik heb daarom in mijn spreadsheet nog een derde categorie toegevoegd, namelijk: planten met een goed wintersilhouet. Hiervoor kun je letter W invullen. Word je niet warm of koud van afgestorven planten, hoe mooi hun vorm of structuur ook is? Dan gebruik je deze letter niet. Je ziet nu direct het grote voordeel van planten die meer te bieden hebben dan alleen maar bloemen.
.jpg) |
| Coreopsis verticillata 'Full moon' bloeit maanden aan een stuk |
Stap 5: controleer of de verdeling over de seizoenen klopt
Als je de bloeitijden op deze manier in kaart hebt gebracht kun je gemakkelijk zien of de verdeling klopt. Burkhill geeft in zijn blog aan welke verdeling voor hem werkt:
- 35% voorjaarsbloeiers (bloeitijd maart t/m mei)
- 35% zomerbloeiers (bloeitijd juni t/m augustus)
- 15% najaarsbloeiers (bloeitijd september t/m november)
- 15% winterbloeiers (bloeitijd december t/m februari)
Ik heb het spreadsheet zo gemaakt dat boven elke maand automatisch het percentage bloeiende planten wordt getoond. Dat scheelt veel gereken!
Een mooi voorbeeld van opvolgend planten
- Aster frickartii, bloeitijd juli-september;
- Aster oblongifolium 'October skies', de bloeitijd augustus - oktober;
- Aster tataricus 'Jindai', bloeitijd oktober-november.
Op die manier kun je van begin juli tot aan de eerste nachtvorst genieten van de lilablauwe bloemen van de aster. Zij het dan niet steeds op dezelfde plek in de border.
 |
| Aster tartaricus 'Jindai' |
Conclusie
Een tuin ontwerpen die het hele jaar door interessant is, lijkt op het eerste oog ingewikkeld maar is ook voor amateurs te realiseren als je bereid bent om wat tijd te steken in de voorbereiding. Als je de stappen hierboven volgt, moet het lukken!
Ook interessant
- Wat bloeit er nog in September
- Genieten van je tuin in november
- Maak de bijen (en jezelf!) blij met deze winterbloeiers
Abonneren
Vond je dit blog nuttig? Abonneer jezelf dan gratis op mijn nieuwsbrief. Je ontvangt dan een bericht wanneer er een nieuw blog is verschenen (1 of 2 keer per maand met een pauze in december). Je hoeft niet bang te zijn dat ik je ga spammen met reclame!
