Guldenroede (Solidago), de onverwachte winnaar van een hete en droge zomer
Het moet maar eens gezegd worden: er wordt gediscrimineerd in tuinland! Menige tuinier heeft een hartgrondige hekel aan geel. Als geelbloeiende plant ben je daardoor vaak gedoemd tot een bestaan in de marge. Je witte, roze, en blauwe collega' vinden snel hun weg naar een tuin. Maar ben je geel, dan is de kans groot dat je eenzaam achterblijft op de schappen in het tuincentrum 😢.
Een van de planten die nogal te lijden heeft onder die wijdverbreide geelvrees is de guldenroede (Solidago). Het is een plant uit de asterfamilie, al zou je dat op grond van zijn uiterlijk misschien niet direct zeggen. De soort die je het meest tegenkomt in tuincentrums is Solidago canadensis 'Goldkind' (ook wel 'Baby gold' of 'Golden baby' genoemd). Een halfhoge soort (ca. 75 cm). Niet lelijk, maar er zijn betere!
Solidago's zijn sterke, droogte tolerante planten. In onze tuin kwam de temperatuur in de afgelopen zomer meer dan eens boven de 40°C uit maar mijn guldenroedes bleken daarvan totaal geen last te hebben. Een onverwachte winnaar! Overigens zijn niet alle Solidago's knalgeel, dus haak nog niet af als dat niet je ding is.
Is solidago een woekeraar?
Piet Oudolf, Nederlands schrijft in zijn boek 'Droomplanten' over deze plant: "De meeste soorten zijn knalgeel, bloeien maar heel kort en woekeren als een gek. Verwilderd langs een spoordijk zijn ze reuzeleuk, maar goede tuinplanten?".
De Hessenhof schrijft in het Hessenhof handboek: "In onze vorige catalogus schreven we nog dat we de guldenroedes maar moeilijk aan de man gebracht kregen vanwege het imago van woekeraar en uitzaaier wat aan ze kleeft."
Mijn Botanica meldt dat veel soorten Solidago 'te erg woekeren voor zelfs de wildste tuin'.
Dit maakt duidelijk dat je met de guldenroede gigantisch de mist kunt ingaan. Enige voorzichtigheid is dus geboden. De soorten die in het wild groeien, kun je maar beter laten staan waar ze staan. Het zijn stuk voor stuk verschrikkelijke woekeraars. Gelukkig zijn er genoeg cultivars voor de tuin die zich wél schappelijk gedragen.
Van de soorten die ik hieronder bespreek, staan de eerste twee al jaren in mijn eigen tuin. De andere zijn soorten die worden aanbevolen door Piet Oudolf en de Hessenhof. Bij deze cultivars hoef je niet bang te zijn voor woekeren of ongebreideld uitzaaien.
Solidago voor de siertuin
1. Solidago 'Golden mosa'
Solidago 'Golden mosa' is mijn favoriet. Het is een guldenroede die relatief laag blijft (70 cm). Bij deze solidago is ook het blad bijzonder. Het heeft een heldere geelgroene kleur waardoor de plant, ook als hij nog niet bloeit, zorgt voor kleur in de border.
De bloemen van Solidago 'Golden mosa' hebben een zachtgele kleur zolang ze in de knop zitten, en dat is weken aan een stuk. Een kleur waar zelfs doorgewinterde geelhaters geen hekel aan zullen hebben. Als de knoppen open komen zijn de bloemen wel heldergeel. Deze solidago gedraagt zich voorbeeldig in de tuin. Maakt geen worteluitlopers en zaait zichzelf niet uit.
Piet Oudolf combineerde Solidago 'Golden mosa' in de Vlinderhof met de donkerbladige, roodbloeiende Hylotelephium 'Red Cauli'. Een combinatie die om diverse redenen mooi is:
- De combinatie van de pluimen van de Solidago met de schermvormige bloemen van de Hylotelephium werkt goed;
- Het grotere, wat ronde blad van de Hylotelephium versus het smalle puntige blad van de Solidago geeft een mooi beeld;
- Het grijsgroene wat purperachtige blad van de Hylotelephium kleurt mooi bij het geelgroene blad van de Solidago';
- De rode bloemen van de Hylotelephium blijven goed overeind naast het geel van de Solidago.
Ik heb deze combinatie afgelopen najaar ook aangeplant in mijn eigen tuin. Solidago 'Golden mosa' is trouwens ook heel mooi naast het donkerbruine blad van Heliopsis helianthoides var. scabra 'Burning Hearts'. Solidago 'Golden mosa' plant je het beste in de volle zon. In de halfschaduw presteert hij minder.
 |
| Solidago 'Golden mosa' |
2. Solidago rugosa 'Fireworks'
Een stuk hoger wordt Solidago rugosa 'Fireworks' namelijk zo'n 1.50 meter. Bloeit in september/oktober met speldenknopgrote bloemetjes aan wijdvertakte bloemstelen. Ik vind hem op zijn mooist als de knoppen net open beginnen te komen (zie foto boven dit blog). De bloei is relatief kort maar de bloemstelen zorgen ook na de bloei nog voor structuur.
Het is een plant die zich stevig uit kan breiden maar niet hinderlijk woekert. Ik heb 'Fireworks' al enkele jaren in mijn tuin staan. In het voorjaar is het vaak wel nodig om er een keer met de schop langs te steken, maar de plant is verder goed in de hand te houden. Hij zaait zichzelf niet uit.
 |
| Solidago rugosa 'Fireworks' vol in bloei |
3. Solidago caesia
Naast 'Golden mosa' en 'Fireworks' is Solidago caesia de derde guldenroede die zich een plekje wist te verwerven op Piet Oudolfs lijst met 'Droomplanten'. Het is geen cultivar maar een wilde soort uit Noord-Amerika die hier 250 jaar geleden werd geïntroduceerd.
Oudolf beschrijft deze plant als een afwijkende guldenroede met donkerpurperen bloemstelen, okergele bloeiwijzen en smal blauwgroen blad. In vergelijking met veel andere guldenroedes, bloeit deze soort lang. Omdat de plant wat minder dominant aanwezig is, kun je er subtiel mee combineren.
 |
| Soldago caesia (foto: Fritzflohrreynolds, Solidago caesia - Wreath Goldenrod, CC BY-SA 3.0) |
4. Solidago 'Loysder crown'
Deze kwam onder mijn aandacht via onderstaande Instagrampost van Coen Jansen, kweker van bijzondere vaste planten. Solidago 'Loysder crown' wordt ongeveer 1.00 tot 1.20 meter hoog. Bij deze guldenroede groeien de bloemschermen als het ware over elkaar heen. De bloemen zijn wat lichter geel.
Solidago 'Loysder crown' is ook een uitstekende snijbloem. Ik heb deze plant zelf nooit gehad, maar als ik onderstaande foto bekijk, is het echt een schoonheid. Eentje voor mijn verlanglijst!
6. Solidago petiolaris var. angusta
Een markante soort met een afwijkende bloewijze. Wordt ongeveer 1.20 meter hoog. De asterachtige gele bloemetjes staan in een aarvormige bloeiwijze om de steel. Een stevige plant met aan de voet verhoute stelen. De Hessenhof noemt het één van de mooiste Amerikaanse soorten.
 |
| Solidago petiolaris (foto: Eric in SF, Solidago petiolaris Arkansas, CC BY-SA 4.0) |
Andere soorten die door de Hessenhof worden aanbevolen zijn:
- Solidago odora (ca. 1 meter hoog, geel, bloeitijd september-oktober), naar anijs ruikend blad dat je in de thee kunt gebruiken;
- Solidago sempervirens 'Goldene Wellen' (1.60 meter hoog, geel, bloeitijd september-november). Een van de laatst bloeiende planten. Als alles al door de nachtvorst is afgevroren, staat deze plant nog volop te bloeien met zijn smallle gele pluimen.
- Solidago shortii 'solar cascade' (ca. 70 cm hoog, geel, bloeitijd augustus-oktober), niet woekerend, geen meeldauw en heel aantrekkelijk voor bijen en vlinders. Bloeit al in augustus;
- Solidago uliginosa var. linoides (ca. 70 cm hoog, geel, bloeitijd augustus oktober). Deze Solidago ziet er helemaal niet uit als een solidago. Met zijn donkere roodbruine stengel en smalle blad lijkt hij meer op een aster.
Zijn alle solidago's geel?
Wat als je écht niet van geel houdt? Speciaal voor de geelhaters onder mijn lezers zal ik ook een niet-gele solidago benoemen: Solidago ptarmicoides. De witte bloemen lijken op die van een kleine aster, het blad is lang en fijn. Een mooie sierlijke vaste plant die uitbundig bloeit in de maanden juli tot oktober. Wordt ongeveer 50 cm hoog. De pluimvormige bloeiwijze die Solidago typeert, zie je bij deze plant niet terug.
 |
| Solidago ptarmicoides (foto: Eric Hunt, Solidago ptarmicoides Arkansas, CC BY-SA 4.0) |
Invasieve exoten
Solidago virgaurea (de echte guldenroede) is de Solidago die van oudsher in ons land voorkomt. Niet elke Solidago die je in wild tegenkomt is de echte guldenroede. De kans dat het gaat om Solidago canadensis (de Canadese guldenroede) of Solidago gigantea (de late guldenroede) is zelfs aanzienlijk groter.
De Canadese guldenroede) werd door kolonisten in 1648 vanuit Noord Amerika naar botanische tuinen in Engeland gebracht. Vanwege de medicinale eigenschappen van de plant. Korte tijd later volgde Solidago gigantea.
In de 19e eeuw werden deze soorten vanuit Engeland naar tuinen en kwekerijen op het Europese vasteland gebracht waar ze zich snel uitbreidden en verwilderden. De indringers zijn groter en robuuster dan de inheemse soort. Ook zijn ze minder kieskeurig ten aanzien van de standplaats en produceren ze gigantische hoeveelheden zaad.
Hoewel ze niet op de lijst van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit staan of op de Unielijst, zijn het in feite invasieve exoten. Overheden hebben het simpelweg opgegeven om ze nog te bestrijden. Op de website van Floron worden ook Solidago nemoralis (de grauwe guldenroede) en Solidago sempervirens als potentieel invasief aangemerkt.
.jpg) |
| Solidago virgaurea (foto: Tournasol7, Solidago virgaurea in Ariege (1), CC BY 4.0) |
De echte guldenroede
De inheemse guldenroede, Solidago virgaurea, staat in Nederland sinds 2004 op de rode lijst van beschermde planten. De plant is hier, door het toedoen van kruidenverzamelaars, vrijwel helemaal verdwenen. Solidago (wat 'heel maken' betekent) heeft namelijk een geneeskrachtige werking. De plant wordt (ook vandaag de dag nog) ingezet bij urineweg infecties of een overactieve blaas.
De combinatie van een uitbundige bloei en nectarrijke bloemen maakt deze guldenroede tot een magneet voor allerlei insecten zoals (wilde) bijen, hommels en zweefvliegen. In vergelijking met de hiervoor besproken cultivars is de sierwaarde wat minder.
Waarde voor insecten
Alle guldenroedes (zowel de inheemse soorten, de invasieve exoten als de cultivars) zijn aantrekkelijk voor bijen, hommels, vlinders en andere insecten. De nectar- en pollenscore is niet bij allen soorten even hoog, maar door de relatief late bloeitijd is de guldenroede toch interessant omdat veel inheemse planten dan al uitgebloeid zijn.
Dat de invasieve soorten zich zo snel in Europa konden verspreiden komt mede doordat imkers deze "bijenplanten" overal gingen aanplanten. De beste Solidago's voor bijen zijn volgens Imkerpedia:
- Solidago virgaurea (met een nectar- en pollenscore van N3-P3, 5 is de hoogste score);
- Solidago graminifolia (met een nectar- en pollenscore van N4-P4);
- Solidago speciosa (met een nectar- en pollenscore van N4-P4).
 |
| Hommel op Solidago gigantea (foto: Syrio, Bombus on Solidago gigantea 01, CC BY-SA 4.0) |
Veroorzaakt Solidago hooikoorts?
Solidago wordt wel eens genoemd als bron van hooikoorts omdat juist tijdens de bloeitijd van de guldenroede veel mensen last hebben van extreme hooikoortsklachten. Solidago is echter niet de boosdoener. Het pollen van de guldenroede is kleverig en relatief zwaar waardoor het niet op de wind meegenomen kan worden.
De echte veroorzaker van de hooikoortsellende is Ambrosia, een invasieve exoot. Ambrosia bloeit in dezelfde perioden en produceert een enorme hoeveelheid lichte en droge pollen die verspreid worden door de wind. Bekijk Ambrosia op de website van de NVWA.
Standplaats
De guldenroede is geen veeleisende plant. Hij groeit eigenlijk overal zolang de grond maar goed doorlatend is. Ze verdragen veel hitte en droogte. Solidago behoort zonder meer tot de allersterkste planten in onze tuin.
Solidago 'Goldkind' bijvoorbeeld, belandde bij ons ergens achterin in een border. Een plek waar de plant geen straal zon kreeg en moest concurreren met borderplanten die vele malen groter waren. Toen we de buurplanten die het gouden kind overwoekerd hadden aan de kant trokken, bleek de plant het overleefd te hebben en zelfs te bloeien. Een echte volhouder dus.
Van nature groeit de Solidago in bosranden en op open plekken in de begroeiing. Een plekje in de zon of halfschaduw is daarom het beste. Hoe meer zon, hoe rijker de bloei.
Toepassing in de tuin
Piet Oudolf gaat de kleur geel niet uit de weg. Als hij kiest voor geel, is hij er ook niet spaarzaam mee. De groep Solidago 'Golden Mosa' die hij creëerde in de Vlinderhof, is bepaald niet klein. Oudolf gebruikt vaak siergrassen om sterke kleuren te "verdunnen" zodat er toch een natuurlijk beeld ontstaat.
Zoals je in mijn blog over het combineren van vaste planten kunt lezen, gaat het bij het samenstellen van mooie borders niet alleen over kleur. Zeker zo belangrijk zijn de vorm en textuur van de planten. Een border met alleen planten die allemaal aarvormige bloeiwijzen hebben, werkt bijvoorbeeld niet.
Door de vormen van de bloemen af te wisselen, creëer je spanning en contrast. De guldenroede is in dit opzicht waardevol omdat het een van de weinige vaste planten die bloeit met pluimen. Andere vaste planten die met pluimen bloeien zijn bijvoorbeeld de Astilbe en Filipendula venusta (de moerasspirea) maar die laten het op droge grond afweten.
Guldenroedes zijn sterke planten die zich niet gemakkelijk aan de kant laten duwen. Dat kan ook een voordeel zijn. Solidago rugosa 'Fireworks' bleek de ideale buurman te zijn voor mijn toch ietwat opdringerige Persicaria amplexicaulis 'Taurus'. De Solidago biedt steun aan de Persicaria en de Persicaria, die een sterke groeier is, slaagt er niet in om de Solidago te verdringen. De twee houden elkaar in evenwicht.
Doordat de meeste soorten Solidago tamelijk veel schaduw verdragen en behoorlijk droogtetolerant zijn, zijn ze ook geschikt om een donkere hoek van de tuin op te laten lichten. Een pluspunt vind ik ook de bloeitijd van de Solidago. De meeste guldenroedes bloeien namelijk wat later in het seizoen (augustus - oktober) als veel vaste planten al uitgebloeid zijn.
 |
| Solidago rugosa 'Fireoworks en Perscicaria amplexicaulis 'Taurus' |
Bronnen:
- Plant belicht: Guldenroede (solidago L.) door Hennie Oude Essink (eDepot WUR)
- Hessenhof handboek
- Droomplanten, de nieuwe generatie tuinplanten door Piet Oudolf en Henk Gerritsen
Bewaar op Pinterest:
Ook interessant
- Persicaria, de ster van de najaarstuin
- Pycnanthemum (bergmunt): waarom je deze plant wilt hebben!
- De mooiste oktoberbloeiers
Abonneren
Vond je dit blog nuttig? Abonneer jezelf dan gratis op mijn nieuwsbrief. Je ontvangt dan een bericht wanneer er een nieuw blog is verschenen (1 of 2 keer per maand met een pauze in december). Je hoeft niet bang te zijn dat ik je ga spammen met reclame!
Dit blog bevat affiliate links. In mijn privacy statement wordt uitgelegd wat dit betekent.
.jpg)
.jpg){kind=link}
