Hoe gevaarlijk zijn hoornaars nou echt?
Vanaf eind april tot en met november kun je hoornaars in je tuin tegenkomen. Die kans is het grootste in de periode van september tot en met november omdat de nesten dan hun maximale omvang bereiken. De hoornaar is de grootste wespensoort in ons land. Ze kunnen tot wel 4 cm lang zijn.
De reputatie van de hoornaar is niet al te best. Met name de Aziatische hoornaar (geelpoothoornaar) heeft een slechte naam. Regelmatig verschijnen er berichten dat iemand is overleden als gevolg van een steek door een Aziatische hoornaar. Hij wordt een moordlustige monsterwesp, een massamoordenaar, een killerwesp en een horrorwesp genoemd.
Is al die paniek wel terecht? Moet je er met gierende banden vandoor als je er een ziet, of loopt het allemaal wel los? Wat moet je doen als je een hoornaar in je eigen tuin tegenkomt? En wat als je gestoken bent? Je leest het in dit blog!
Welke soorten hoornaars zijn er?
In ons land kun je twee soorten hoornaars tegenkomen:
1. Vespa crabro, de Europese hoornaar
2. Vespa velutina, de aziatische hoornaar of geelpoothoornaar
1. Vespa crabro, de Europese hoornaar
2. Vespa velutina, de aziatische hoornaar of geelpoothoornaar
De Aziatische hoornaar wordt tegenwoordig de geelpoothoornaar genoemd. De naam is aangepast omdat deze hoornaar vaak wordt verward met de Aziatische reuzenhoornaar die in Europa niet voorkomt.
 |
| Europese hoornaar (foto: AfroBrazilian, Vespa crabro 02, CC BY-SA 4.0) |
 |
Aziatische hoornaar (foto: Gilles San Martin from Namur, Belgium, Asian hornet (34054657376) (2), CC BY-SA 2.0) |
1. De Europese hoornaar
De Europese hoornaar is de grootste wesp in ons land. Zie je een heel grote wesp, dan is dat vrijwel zeker de Europese hoornaar. Europese hoornaars maken hun nesten in holtes, bijvoorbeeld holle bomen of nestkastjes. Bij een tuinvriend hadden ze een nest gebouwd in de brievenbus.
Als de ruimte in de loop van het seizoen te krap wordt verhuizen ze naar een ruimere plek of ze bouwen aan de buitenkant gewoon verder.
 |
| Nest van een Europese hoornaar (foto: Biafra, Vespa nest Daugavgriva, CC0 1.0) |
2. De geelpoot hoornaar
In tegenstelling tot de Europese hoornaar, is de geelpoothoornaar niet inheems. Dit insect komt pas sinds 2017 in ons land voor maar verspreidt zich razendsnel.
De koninginnen van de geelpoothoornaar maken in het voorjaar een embryonestje laag bij de grond. Dit noemen ze het primaire nest. Dat nestje is niet groot. In de loop van de zomer bouwen de werksters een nieuw nest ergens hoog in een boom. Meestal net onder de top. Dit wordt het secundaire nest genoemd. Uiteindelijk verhuist de hele kolonie naar het secundaire nest en komt het primaire nest leeg te staan.
In de herfst kan het nieuwe nest wel zo groot als een skippybal zijn. Véél groter dan dat van de Europese hoornaar. De secundaire nesten zijn moeilijk te vinden en lastig te bereiken omdat omdat ze verborgen zitten achter het dikke bladerdek.
Invasieve exoot
De geelpoothoornaar is waarschijnlijk meegekomen met een vracht aardewerk uit China. Het insect werd in 2004 voor het eerst in Frankrijk aangetroffen en heeft zich sindsdien verspreid door Europa. Deze hoornaar hoort hier niet thuis en richt schade aan in ons ecosysteem. Hij wordt daarom als invasieve exoot beschouwd.
De kans dat je in je tuin een geelpoothoornaar tegenkomt is niet zo groot. Ze jagen vooral op plekken waar hun prooi zich verzamelt. Bijvoorbeeld bij bijenkasten of mestvaalten (vanwege de vliegen). Ik heb ze bij ons in de tuin nog nooit gezien maar mijn broer en schoonzus, die imker zijn, zijn maar al te bekend met dit insect.
De geelpoothoornaar doodt allerei insecten zoals bijen, wespen, vliegen, vlinders, rupsen, sprinkhanen en mieren. Niet om ze zelf op te eten maar als voer voor hun larven. De hoornaar zelf is een vegetariër die leeft van nectar, suikerrijke plantensappen en (rottend) fruit.
 |
| Embryo nestje van de geelpoot hoornaar (foto: Ankie Slaats) |
 |
Embryo nestje in aanbouw. De koningin ligt zo 's nachts om haar broed heen om het warm te houden. Dit nestje wordt nog verder uitgebouwd tot een pingpongballetje. |
 |
| Het secundaire nest van de Aziatische hoornaar (foto: Tsaag Valren, Nid de frelon asiatique, CC BY-SA 4.0) |
Een horzel is niet hetzelfde als een hoornaar
Hoornaars worden ook vaak horzels genoemd, maar dat klopt niet. Een horzel is géén hoornaar maar een soort vlieg. Horzels kunnen niet bijten of steken, ze hebben géén bewegende monddelen en géén angel.Dat wil trouwens niet zeggen dat het aangename beestjes zijn. Hun larven parasiteren op levende dieren zoals paarden en schapen. Er is zelfs een soort die op mensen parasiteert. Maar maak je geen zorgen, tenzij je in Zuid- of MiddenAmerika woont, zul je die in je achtertuin niet tegenkomen.
Hoe agressief zijn hoornaars?
Europese hoornaars zijn niet agressief. Ze zoeken geen zoetigheid bij ons en hebben ook verder geen bemoeienis met mensen. Ze dulden alleen geen indringers in de buurt van het nest. Wordt het naar hun zin te druk, dan kunnen ze in de verdediging schieten. Geadviseerd wordt daarom om minimaal 3 meter uit de buurt van een nest te blijven.Hoornaars vallen overigens zelden zonder waarschuwing aan. Wanneer je het nest nadert, gaan ze eerst om je heen zoemen. Maak je je naar hun zin niet snel niet snel genoeg uit de voeten? Dan vliegen ze tegen je aan als een soort laatste waarschuwing. Pas als je dan nog niet weg bent, gaan ze steken.
Het gedrag van de Aziatische hoornaar is vergelijkbaar. Ook deze hoornaars gedragen zich niet agressief maar defensief richting mensen.
De vijand van de imker
Je mag gerust stellen dat imkers NIET blij zijn met hoornaars. Vooral niet met de geelpoothoornaar. Geelpoothoornaars eten allerhande insecten maar de honingbij staat bovenaan op hun menu. De bijenvolken worden vaak belaagd door meerdere hoornaars tegelijk die in groepjes voor de bijenkast gaan hangen.Foeragerende bijen worden gewoon uit de lucht gegrepen. Dit noemen ze ‘bee-hawken’. Het is een effectieve manier van jagen waarmee in korte tijd veel bijen gedood kunnen worden. Bijen die gepakt zijn worden in stukken geknipt met de krachtige kaken van de hoornaar. Het vlees wordt naar het nest gebracht om aan de larven te voeren.
Ook Europese hoornaars jagen op honingbijen maar ze doen minder schade aan de bijenstand. Het nest van een Europese hoornaar telt enkele honderden tot maximaal 1.000 individuen. Ter vergelijking: de nesten van geelpoothoornaars kunnen uit wel 2.000 tot 3.000 individuen bestaan.
Het is overigens een fabeltje dat een paar geelpoot hoornaars een hele bijenkast in no-time kunnen uitmoorden. Dat misverstand is ontstaan doordat de geelpoot hoornaar (Vespa velutina) vaak wordt verward met de Aziatische reuzenhoornaar (Vespa mandarinia). Die reuzenhoornaar is inderdaad in staat om een slachting aan te richten maar deze komt (gelukkig) in ons land niet voor.
Europeses bijen hebben geen enkele verdediging tegen deze moordenaar maar in Azië, waar de bijen tegelijk met deze hoornaar zijn geëvolueerd, is dat wel anders. Japanse honingbijen hebben een heel bijzondere verdediging die "heatballing" wordt genoemd. De aanvaller wordt daarbij als het ware gekookt. In onderstaand filmpje zie je hoe het werkt.
Het herkennen van hoornaars
Oppervlakkig gezien lijken de Europese en Aziatische hoornaar best veel op elkaar. Als gevolg daarvan is de Europese hoornaar regelmatig het slachtoffer van de heksenjacht op zijn exotische soortgenoot. De wespenstichting schrijft dat de Europese hoornaar in feite meer te lijden heeft van de Aziatische hoornaar dan de honingbij.Kenmerken Europese hoornaar
- 4 centimeter lang
- Rode poten, rood borststuk en rode kop
- Geelzwart lijf
Kenmerken Aziatische hoornaar
- 2-3 centimeter lang
- Zwart borststuk
- Op het achterlijf twee smalle en een brede oranje band
In onderstaande video van het Vlaams Bijeninstituut wordt het onderscheid duidelijk uitgelegd.
Hoe gevaarlijk is de steek van een hoornaar?
Vooral als het gaat over de Aziatische hoornaar is er aan horrorverhalen geen gebrek. "Een moordlustige monsterwesp" en een "killerwesp met een groot en harig gezicht" zijn beschrijvingen die je kunt tegenkomen op het internet. Zwaar overdreven als je het mij vraagt.Hoornaars zijn in principe niet gevaarlijk voor mensen. Dat geldt ook voor de Aziatische hoornaar. De steek van een hoornaar is weliswaar pijnlijk (véél pijnlijker dan die van een gewone wesp), maar je hoeft niet te vrezen voor je leven. Tenzij je allergisch bent voor het gif van wespen maar dat geldt maar voor een klein deel van de mensen.
De kans dat je door een hoornaar wordt gestoken, is een stuk kleiner dan dat je een gewone wespensteek oploopt. Ik ben in de loop der jaren door allerlei insecten gestoken. Vooral door wespen. Ook wel eens door een bij of een hommel maar nog nooit door een hoornaar.
Hoornaars komen niet af op zoetigheid. In mijn tuin zie ik ze vooral boven bloeiende planten patrouilleren waar ze nietsvermoedende insecten proberen te vangen. In mijn persoontje zijn ze (gelukkig!) totaal niet geïnteresseerd.
Wat moet je doen als je gestoken bent?
De steek van een hoornaar is pijnlijk, maar meestal niet gevaarlijk. Tenzij er sprake is van een allergie of meerdere steken tegelijk. Kom direct in actie in de volgende gevallen:- Als iemand in heel korte tijd (b.v. omdat hij of zij een nest verstoorde), meerdere keren achter elkaar gestoken is: bel direct 112.
- Bij een steek in de mond, tong of keel: Bel direct 112 en laat het slachtoffer op een ijsblokje zuigen om de zwelling tegen te gaan.
- Bel 112 bij een heftige allergische reactie zoals benauwdheid, shock of zwelling in de hals.
- Heeft het slachtoffer een adrenalinepen (EpiPen) bij zich? En heeft hij of zij gezwollen lippen of last van benauwdheid? Help dan om de pen toe te dienen.
- Verwijder bij een steek in een vinger eventuele ringen van die vinger.
- Is de angel achtergebleven? Trek die er dan uit met een pincet of schraap hem weg met je nagel of de botte kant van een mes.
- Koel de plek van de steek met een nat kompres of een coldpack.
- Heb je veel pijn? Neem dan een pijnstiller zoals paracetamol.
- Gebruik eventueel een verzachtende zalf met bijvoorbeeld menthol, aloë vera of calendula.
- Wordt de plek waar je bent gestoken heel erg dik? Neem dan contact op met de huisarts.
Nesten van hoornaars melden
Europese hoornaar:
Een nest van de Europese hoornaar hoef je in principe niet te melden. Europese hoornaars maken deel uit van de biodiversiteit in ons land en zolang een nest niet verstoord wordt, is er geen risico. Een nest in de brievenbus is natuurlijk wel een probleem dat opgelost moet worden. In zo'n geval kun je om hulp vragen bij de wespenstichting. Een wespenconsulent geeft je dan advies en helpt je om problemen met nesten op een natuurvriendelijke manier op te lossen. Klik hier om te melden.
Aziatische hoornaar:
De Aziatische hoornaar staat op de Unielijst voor invasieve exoten. Dat betekent dat in de Europese Unie is afgesproken dat de verspreiding van dit insect zoveel mogelijk tegengegaan moet worden. Verwijdering van het nest is daarom verplicht. Je kunt de provincie of gemeente vragen of zij het nest weghalen. Je kunt ook een professionele bestrijder inschakelen.
In Nederland kun je een nest hier melden. In België meld je via Vespa-Watch.
- Moet je mieren in de tuin bestrijden en hoe dan?
- Wie maken die zandhoopjes in je stoep of terras?
- Wat je moet weten over de hommels in je tuin
Bewaar op Pinterest:
Abonneren
Vond je dit blog nuttig? Abonneer jezelf dan gratis op mijn nieuwsbrief. Je ontvangt dan een bericht wanneer er een nieuw blog is verschenen (1 of 2 keer per maand met een pauze in december). Je hoeft niet bang te zijn dat ik je ga spammen met reclame!
Dit blog bevat affiliate links. In mijn privacy statement wordt uitgelegd wat dit betekent.
_(2).jpg){kind=link}
