Hoe gaat Piet Oudolf om met kleur in zijn ontwerpen?

 

Traditionele tuinontwerpers zien kleur als de belangrijkste eigenschap van een plant. Bij het combineren van planten wordt vooral gekeken of de kleuren bij elkaar passen. Of ze harmoniëren of contrasteren en of ze elkaar versterken. Het kleurenwiel is daarbij een veelgebruikt hulpmiddel. 

Natuurlijk is kleur belangrijk. Maar er zijn ook tuinontwerpers die de kleur van een plant niet doorslaggevend vinden. Eén van die ontwerpers is onze landgenoot Piet Oudolf. Zonder twijfel de meest invloedrijke tuinontwerper van dit moment. In zijn werkkamer zul je waarschijnlijk geen kleurenwiel aantreffen!  

Kleur op de tweede plaats 

Een vaste plant bloeit, als je geluk hebt, een week of zes. Dan is er kleur. De overige 46 weken van het jaar moet je het doen met de overige eigenschappen van die plant zoals de zaaddozen, het blad, de textuur, de vorm en het wintersilhouet van een plant.  

Wil je langer plezier hebben van je tuin? Dan moet je je dus vooral daarin verdiepen. Piet Oudolf beoordeelt planten daarom primair op die andere eigenschappen. Pas dan komt kleur. Hij ziet kleur vooral als een spannende extra toevoeging. 

Piet Oudolfs visie op kleur 

Bij traditionele tuinontwerpen moeten planten die naast elkaar staan bij elkaar passen. Qua vorm en qua kleur. Tuinontwerpers doen daarom hun best om planten zo aantrekkelijk mogelijk te combineren. Daarbij wordt vaak gekozen voor contrast. 

Deze ontwerpstijl is kenmerkend voor klassieke Engelse ontwerpers zoals Christopher Lloyd. Op kleine schaal is dit zeker effectief, maar bij grotere beplantingen kan veel contrast visueel vermoeiend zijn. Piet Oudolf pakt het anders aan. Hij combineert planten niet met elkaar maar met het totale ontwerp. Het gaat om het totale beeld dat ontstaat. Hij kiest daarbij voor harmonie in plaats van contrast. 

Of buurplanten bij elkaar kleuren, is niet belangrijk. Als de vormen van planten goed bij elkaar passen, en je kiest natuurlijk ogende planten die nog veel lijken op hun wilde voorouders, dan is het moeilijk om een kleurencombinatie te bedenken die niet harmonieus is. Dat zit hem in de verhouding tussen de bloemen en het loof. De bloemen van tuincultivars zijn vaak relatief groot. Daardoor is er minder groen als tegenwicht voor sterke kleuren. 

Oudolfs Zijn tuinen hebben ook blikvangers in de vorm van opvallende planten of bijzondere combinaties, maar rust en harmonie bepalen de sfeer. Bij het zien van een Oudolf tuin komt er als vanzelf een gevoel van kalmte over je heen. Als je dat zelf wilt ervaren, kan ik je een bezoek aan de Vlinderhof in Vleuten van harte aanbevelen. 

Oudolf garten in grafelijk park Bad Driburg (foto: ChristopherFigge, Oudolf Driburg2, CC BY-SA 3.0)

Geel met lila? 

In het filmpje dat ik eerder deelde over het nieuwe Oudolf landscape van RHS garden Wisley, kun je gele achillea's zien staan naast lila asters. Geen combinatie die je in beroemde Engelse tuinen vaak zult aantreffen. Oudolf heeft niet gekeken of de achillea kleurt bij de aster. In plaats daarvan keek hij naar het totale plaatje en, zoals je in het filmpje kunt zien, levert dat een prachtig beeld op. 

Het Oudolf landscape in RHS garden Wisley, is voor mij één van de meest inspirerende Oudolf tuinen omdat het geheel wat kleinschaliger is opgezet dan we van hem gewend zijn. Hij werkte hier met kleinere groepen en meer soorten waardoor de beplanting ook toepasbaar is in kleinere tuinen. 

Dat kleur bij Oudolf niet op de eerste plaats komt, wil niet zeggen dat hij kleur onbelangrijk vindt. Kleur krijgt wel degelijk veel aandacht. Een belangrijk deel van de aantrekkingskracht van zijn tuinen zit absoluut ook in de gebruikte kleuren. 

Daarbij gaat het er niet om of hij een kleur mooi vindt of niet. Het gaat om het effect van die kleur in het grote geheel. Welke sfeer je ermee creëert, welke emoties je ermee oproept. Dat is een totaal andere benadering dan het maken van combinaties op kleur met behulp van het kleurenwiel. 

Het viel niet mee om de inzichten van Piet Oudolf met betrekking tot kleur te achterhalen. Omdat hij zijn tuinen niet op kleur ontwerpt, is kleur geen onderwerp dat veel aandacht krijgt in zijn interviews, artikelen en boeken. In zijn boek 'Ontwerpen met planten' vond ik gelukkig toch wat aanknopingspunten die ik hieronder toelicht.  

RHS Wisley, Oudolf Landscape (foto: Colin Smith, RHS Wisley - Piet Oudolf Landscape Garden - geograph.org.uk - 8089281, cropped by Tuinieren op zandgrond, CC BY-SA 2.0) 

Warme kleuren  

Warme kleuren (rood, oranje, geel en alles daartussenin) zijn dynamisch. Ze trekken de aandacht naar zich toe. Dat effect hebben koele kleuren zoals blauw en paars niet. Warme kleuren moeten daarom voorzichtig gebruikt worden. Als een opvallende vlek tussen harmoniërende kleuren. Siergrassen zijn bijvoorbeeld heel geschikt om sterke kleuren te "verdunnen". 

Rood is een moeilijke kleur. Er zijn niet zoveel natuurlijk ogende vaste planten die rood bloeien. Rood is ook de eerste kleur die in de schemering verdwijnt. Borders met veel rood kunnen daardoor later op de avond een sombere indruk maken. 

Donkerrood is (zeker van een afstand) minder sprekend dan lichtrood of oranje. Donkerrood is geschikt om een geheimzinnige sfeer op te roepen. Oudolf gebruikt donkerrood graag in combinatie met andere bloemen die een ongewone of raadselachtige kleur hebben. 

Rode, oranje en gele tinten kom je tegen in alle Oudolf ontwerpen. Denk aan de verschillende Heleniumsoorten die hij vaak in grote groepen aanplant, de roodbloeiende Persicaria's en het vuurrood verkleurende bloedgras Imperata Cylindrica. Ook geel, in de vorm van bijvoorbeeld achillea's of solidago, is een kleur die hij niet uit de weg gaat.  

Rood bloedgras verdwijnt in de avondschemering op de Vitra Campus (foto: Zandcee, Vitra Campus Garden Piet Oudolf 03, CC BY-SA 4.0

Een groep rode daglelies in de Lurie Garden (foto: Esther Westerveld uit Nieuwkoop (NL), Lurie Garden (Piet Oudolf) - Millennium Park - Chicago IL (7833259934), CC BY) 2.0

Koele kleuren 

Blauw is een koele kleur die het mooiste uitkomt in het bleke licht van de vroege ochtend. Blauw is een recessieve kleur. Blauwe bloemen lijken voor je oog verder weg dan ze in werkelijkheid zijn. Dat maakt blauwe bloemen heel geschikt om diepte te creëren. 

De meeste blauwe bloemen zijn niet echt blauw. Ze bevatten in werkelijkheid wat rood. Daardoor combineren ze heel goed met paars en violet. Blauwe kleuren die neigen naar grijs of staalblauw zijn veel zeldzamer en lastiger te combineren. Ze hebben een zorgvuldig uitgekozen plaats nodig om echt tot hun recht te komen. 

Enkele voorbeelden van blauw bloeiende planten zijn: Aconitum carmichaelli Wilsonii, Amsonia Hubrichtii, Echinops bannaticus (kogeldistel) en Eryngium alpinum (alpenkruisdistel). Beroemd zijn Oudolfs salvia rivieren waarin hij meerdere soorten blauw- en paarsbloeiende salvia's met elkaar combineert en soms ook met blauw kattenkruid. 

Lurie garden Chicago (foto Torsodog, Lurie Garden 2, CC BY-SA 3.0)

Eryngium alpinum met Stachys officinalis 'Rosea' (foto: Colin Smith, RHS Wisley - Piet Oudolf Landscape Garden - geograph.org.uk - 8089289, CC BY-SA 2.0 

Zoete kleuren

Roze komt het beste tot zijn recht in een klimaat waar de lucht vaak grijs en het licht zacht is. Het is, vooral aan het begin van de zomer, een van de meest voorkomende bloemkleuren. Roze is ideaal om andere, sterkere kleuren, met elkaar te verbinden.

Het is wel oppassen met deze kleur. Als je er teveel van gebruikt wordt het effect mierzoet en karakterloos. Ik noem dat het Barbie effect. Er zijn veel tinten roze. Sommige bevatten een zweem van blauw en zijn koel, zacht en harmonieus. Andere zijn eerder agressief. 

Magenta is de meest agressieve kleur roze. Kijk maar eens naar de foto boven dit blog van Lythrum virgatum 'Dropmore purple' (één van Piet Oudolfs droomplanten). Daar kijk je niet overheen! De foto is gemaakt in mijn eigen tuin, de grijze plant op de achtergron is Artemisia ludoviciana 'Silver queen'.  

Roze is een kleur die, in alle tinten, vaak terugkomt in de ontwerpen van Piet Oudolf. Denk aan de grote groepen Echinacea's en Lythrum die hij gebruikt als blikvanger of het krachtige magentaroze van de kartuizer anjer die in de vroege zomer de sporobolusweide van Hauser & Wirth opfleurt. 

Piet Oudolf Tuin, museum Voorlinden, September 2025, CC BY-SA 4.0 (foto: Renate Hano)

Kartuizer anjers in mijn eigen tuin. De lichtroze bloem is Chamerion (v.h. Epilobium) angustifolium 'Stahl rose' één van Oudolfs droomplanten.

Donkere kleuren 

Donkere kleuren zijn donkere versies van meer gebruikelijke kleuren. Ze trekken de aandacht omdat ze ongewoon zijn. Deze kleuren hebben diepte en zijn mysterieus. Een effect dat je kunt verhogen door ze te combineren met lichtere kleuren. 

Er zijn maar weinig planten die van nature donkere bloemen hebben. Hetzelfde geldt voor donker blad. Tenzij je een geboren zwartkijker bent, zul je een verzameling van donkere kleuren waarschijnlijk ook niet mooi vinden. Maar donkere kleuren zijn geweldig als accent of verrassend element. Plant ze op plaatsen waar je de bezoeker even stil wilt laten staan.  

Denk aan het donkerrode loof van Cimicifuga simplex, het donkerrode loof van Penstemon digitalis 'Husker red' of de donkerrode bloemen van Hemerocallis 'Little Grapette'. 

Penstemon digitalis 'Husker red', witte bloemen en donker loof. 

Aardse kleuren      

"Bruin is ook een kleur" is een beroemde uitspraak van Piet Oudolf. In zijn boek 'Ontwerpen met planten' beschrijft hij bruin als “de kleur die geen kleur is”. Bruin is, net als groen, volop aanwezig in de tuin maar wordt als kleur vaak vergeten. 

Het einde van het jaar is de beste tijd voor bruin. Er zijn dan veel schaduwen en het licht is zacht waardoor deze kleur het beste uitkomt. Rood en geel zijn de voornaamste aanvullende kleuren. 

Er zijn weinig bruine bloemen. De enige die ik kan bedenken is Digitalis parviflora. Bruin vind je vooral in de rozebruine pluimen van sommige grassen, zoals Miscanthus en Molinia. Bruin is ook de kleur van dood blad en afgestorven vaste planten. Bruin is daarmee de overheersende kleur in de wintertuin. 

De bruine zaadhoofden van de uitgebloeide Helenium hebben nog steeds sierwaarde.

Conclusie 

Wie op zoek is naar een kleurschema voor een op Piet Oudolf geïnspireerde tuin, vangt bot. Oudolf werkt niet met vaste kleuren. Elke kleur kan overal gebruikt worden. Het hangt er maar net vanaf welke sfeer of emotie hij wil oproepen. 

De bloeikleur is bovendien altijd secundair aan de andere eigenschappen van de plant zoals bladvorm, bladkleur, textuur en het silhouet van een plant (ook nadat deze uitgebloeid is). 

Ontwerpen met planten 

Het boek 'Ontwerpen met planten' door Piet Oudolf en Noel Kingsbury heeft mij veel geleerd over het samenstellen van borders. Piet beschouwt de tuin als zijn canvas en de planten waarmee hij werkt als zijn schilderspalet. Hij leert je om met andere ogen naar planten te kijken. Ze niet alleen te beoordelen op kleur, maar vooral ook op hun vorm en textuur. Met meer dan 200 kleurenfoto's van prachtige plantcombinaties! 

KLIK HIER  voor meer informatie of om het boek te bestellen 

Ook interessant 

• Vaste planten combineren: 5 tips die écht werken!
• Planten in de stijl van Piet Oudolf 
• 10 planten die niet mogen ontbreken in een Piet Oudolf tuin 

 

Bewaar op Pinterest:

Abonneren 

Vond je dit blog nuttig? Abonneer jezelf dan gratis op mijn nieuwsbrief. Je ontvangt dan een bericht wanneer er een nieuw blog is verschenen (1 of 2 keer per maand met een pauze in december). Je hoeft niet bang te zijn dat ik je ga spammen met reclame! 

Dit blog bevat affiliate links. In mijn privacy statement wordt uitgelegd wat dit betekent.