Onkruidvrij zonder spitten: de truc met het karton!
Spitten is zwaar werk en niet iedereen heeft daar zin in. Of misschien heb jíj daar wel zin in, maar denkt je rug daar heel anders over. Als er veel wortelonkruiden groeien, zoals akkerwinde, brandnetels, distels, heermoes, paardenbloemen of zevenblad, is spitten trouwens geen goed plan. Je steekt de wortels dan kapot en elk stukje dat achterblijft in de grond, zal opnieuw uitschieten.
Dan wordt het tijd voor de truc met het karton! Een milieuvriendelijke methode om, zonder spitten en zonder bestrijdingsmiddelen, een stuk grond onkruidvrij te maken. Ik ging te rade bij Charles Dowding, de beroemde Britse tuinier, schrijver en pionier op het gebied van 'no dig' en biologische tuinbouw.
Hoe werkt het?
Planten hebben licht nodig om te kunnen groeien. Ze gebruiken de energie van de zon om water en koolstofdioxide (CO₂), om te zetten in glucose en zuurstof. Dit gebeurt in de bladgroenkorrels. De plant voedt zich met de suikers die bij de fotosynthese gevormd worden. De zuurstof wordt aan de lucht afgegeven.
Als je het licht volledig wegneemt, kunnen planten geen glucose aanmaken en dus niet eten. Door de bodem te bedekken met een lichtdichte laag, kun je gras of onkruid daarom doden zonder dat je hoeft te wieden of te spitten. Je hongert het gewoon uit.
Zelfs hardnekkige wortelonkruiden, zoals zevenblad, kweekgras of haagwinde, kun je op deze manier eronder krijgen. Al moet je om zevenblad te verslaan de grond wel een jaar lang afgedekt houden (bron: Romke van de Kaa).
Ook het zaad in de bodem is kansloos. Dat zal wel ontkiemen maar kiemplanten die geen licht krijgen, gaan meteen dood.
 |
| Zevenblad (foto: Daniel Cahen, Aegopodium podagraria 117870829, CC BY 4.0) |
Wat heb je nodig?
Er zijn meerdere manieren om de grond lichtdicht af te dekken. De gemakkelijkste methode is om hiervoor karton te gebruiken. Bijvoorbeeld bruine kartonnen dozen. Liefst zonder opdruk of met alleen zwarte opdruk. Gekleurde drukinkt bevat stoffen die je liever niet in de grond krijgt. Ook karton met een glanzend oppervlak is ongeschikt.
Charles Dowding adviseert om de dozen te gebruiken waarin fietsen worden verpakt omdat je dan een lekker groot oppervlak hebt. Je locale fietsenverkoper wil er waarschijnlijk graag vanaf. Maar bruine kartonnen dozen uit de supermarkt (zoals op de foto boven dit blog) zijn ook bruikbaar.
In plaats van karton worden ook wel andere materialen gebruikt zoals worteldoek of stukken tapijt. Alles wat licht tegenhoudt is in principe bruikbaar. Het gemakkelijkste is echter om materiaal te gebruiken dat afbreekt in de grond zodat je het er later niet uit hoeft te halen. Karton is dus perfect. Tegenwoordig wordt soms ook woldoek (gemaakt van schapenwol) gebruikt. Dat breekt ook af in de grond maar is relatief duur.
Verder heb je een flinke lading (onkruidvrij) organisch materiaal nodig waarmee je een dikke mulchlaag kunt aanbrengen. Charles Dowding gebruikt hiervoor compost of champignonmest. Frank Anrijs (een Belgische voortrekker op het gebied van permacultuur) geeft de voorkeur aan stro of houtsnippers.
Hoe pak je het aan?
Het is NIET nodig om de grond eerst onkruidvrij te maken. Het is ook niet nodig om het onkruid af te knippen. Zelfs de zaaddozen kunnen gewoon blijven zitten. Hoger gras en onkruid zul je wel eerst goed plat moeten trappen anders blijft het karton niet goed liggen.
Verwijder, voordat je het karton gaat gebruiken, lijmresten, plakband en nieten. Je wilt geen plastic, lijm of metaal in de grond krijgen. Maak de dozen plat en spreid ze uit over het perk dat je onkruidvrij wilt maken. De overlap tussen twee platen moet ongeveer 25-30 cm zijn zodat er geen onkruid in de naden kan groeien.
Zorg dat er absoluut geen openingen zijn in het oppervlak. Onkruid heeft aan het kleinste gaatje genoeg. Leg het karton rondom vast met stenen of planken zodat het niet kan opwaaien of omkrullen. Is de grond heel droog? Maak het karton dan met een tuinslang eerst goed nat voordat je verder gaat.
Als het karton goed ligt, verspreid je de compost eroverheen. De laag moet ongeveer 10 cm dik zijn. Dit betekent dat je 100 liter compost per vierkante meter nodig hebt. Maak de laag compost compact door er een paar keer overheen te lopen zodat alles goed vastligt.
Hoe lang laat je het karton liggen?
Doordat het karton onder de compost vochtig blijft, zal het langzaam maar zeker vergaan in de grond. Karton is gemaakt van plantaardig materiaal dat door het bodemleven met smaak wordt opgepeuzeld en omgezet humus. Het duurt zo'n twee tot zes maanden voordat het karton volledig afgebroken is.
Bij nat weer of op vruchtbare grond met veel bodemleven kan het sneller gaan. Het is daarom belangrijk om je perk goed in de gaten te houden. Begint er toch weer onkruid te groeien? Dan moet je dat eruit steken of de mulchlaag opzij vegen en een nieuwe plaat karton aanbrengen.
Is karton wel goed voor de grond?
Kartonnen dozen worden gemaakt van houtvezels en oud papier of gerecycled karton. De laagjes van golfkarton worden op elkaar gelijmd met behulp van een mengsel van water en zetmeel. In principe zijn dit natuurlijke materialen die gerust in de grond opgenomen mogen worden.
Toch is het antwoord op de vraag of karton goed is voor de grond, niet eenduidig. Er zijn voor- en tegenstanders. Dat heeft te maken met het productieproces van karton. Omdat kartonnen dozen van oud papier worden gemaakt, kan het basismateriaal verontreinigingen bevatten zoals plastic en metaal.
In theorie wordt dit er uitgehaald tijdens het productieproces maar je kunt nooit 100% zeker zijn dat er geen micro plastics of zware metalen achterblijven. Zeker niet wanneer je bedenkt dat veel karton afkomstig is uit China. Daar kijken ze niet zo nauw als hier.
De conclusie van Frank Anrijs is dat het gebruik van karton waarschijnlijk wel veilig is, maar dat je er voor de zekerheid spaarzaam mee om moet gaan. Gebruik het liefst eenmalig om een perk onkruidvrij te maken en onderdruk het onkruid daarna door een flinke laag mulch aan te brengen (Bron: Yggdrasil).
Wanneer kun je gaan planten?
Het is natuurlijk niet fijn om een heel seizoen tegen een leeg perk aan te moeten kijken. Gelukkig hoeft dat ook niet.
Charles Dowding geeft aan dat je gewoon kunt planten in de compostlaag die je over het karton hebt verspreid. Als het karton begint te vergaan, zullen de wortels van de plant door het karton heen groeien en hun weg zoeken in de grond daaronder. Dit gaat overigens niet als je de (bemeste) compost uit het tuincentrum hebt gebruikt. Die is niet geschikt om in te planten.
Je kunt eventueel ook met een mes een kruis in het karton snijden zodat de wortels van de plant meteen in de volle grond staan. Doe dit beperkt want als je karton vol gaten zit, werkt deze methode niet meer. De voet van de plant zul je in dit geval handmatig onkruidvrij moeten houden.
Wat is het beste moment?
De truc met het karton wordt vaak toegepast in moestuinen. Moestuinders doen dit bij voorkeur in het najaar, maar je zou het ook in het (vroege) voorjaar kunnen doen. De reden dat moestuinders dit liever in het najaar doen is omdat het dan natter is.
In het voorjaar en de zomer is het vaak warm en droog. Het karton kan alleen composteren in de grond als het vochtig is. Zolang het karton hard en droog is, kunnen de wortels van de planten er niet doorheen groeien. Als je het karton in het voorjaar aanbrengt, zul je het dus nat moeten houden. In het najaar is dat niet nodig.
De randen en hoeken van het karton kunnen bij droog weer opkrullen waardoor het onkruid eronder toch weer licht krijgt. Dat kun je voorkomen door (meer) stenen of planken te plaatsen of door het karton nat te maken.
Werkt het ook tegen kattenstaarten?
De kattenstaart (Equisetum arvense) wordt ook wel paardenstaart, heermoes of akkerpest genoemd. Het is volgens mij het meest hardnekkige onkruid van allemaal. Het overleeft al 350 miljoen jaar op deze planeet, dus het mag duidelijk zijn dat dit een geduchte tegenstander is die je niet zomaar een, twee, drie om zeep helpt.
Mijn man is al twintig jaar bezig met een vendetta tegen de kattenstaart maar het succes was tot op heden beperkt. Kattenstaarten kun je niet uitroeien, hooguit onder controle krijgen. Dat doe je door systematisch te wieden waarbij je steeds zoveel mogelijk van de wortel probeert mee te nemen.
Dat laatste is geen sinecure! De wortels van een kattenstaart gaan meters diep de grond in en vertakken bovendien ook nog eens in de breedte. Mijn schoonvader zei altijd dat er aan het einde van elke wortel een klompje goud zat. Wij hebben er nooit een gevonden 😂.
Zolang er ook maar een klein stukje van de wortel achterblijf, komt de kattenstaart terug. Het kan een hele poos duren, maar vroeg of laat, vertoont hij zijn lelijke gezicht toch weer boven de grond. Omdat kattenstaarten zelfs na lange tijd (als het karton allang vergaan is) nog steeds terug kunnen komen, denk ik niet dat deze methode werkt voor dit onkruid.
 |
| Kattenstaart (foto: botany08, Equisetum arvense 126536963, CC BY 4.0) |
Zien hoe het in de praktijk werkt?
Wil je het liever uitgelegd krijgen door Charles Dowding zelf? Bekijk dan onderstaand filmpje (Engelstalig, 28.22 minuten:
Ook interessant
- Hoe bodemschimmels zorgen voor sterkere planten
- Voorkom uitdroging, mulch je tuin in het voorjaar
- Hoe krijg je meer humus in de grond?
Abonneren
Vond je dit blog nuttig? Abonneer jezelf dan gratis op mijn nieuwsbrief. Je ontvangt dan een bericht wanneer er een nieuw blog is verschenen (1 of 2 keer per maand met een pauze in december). Je hoeft niet bang te zijn dat ik je ga spammen met reclame!
