Is de Engelse tuin ten dode opgeschreven? Of toch niet?

Ooit was het mijn droom: een tuin in Engelse stijl. Helaas gooide onze tuingrond roet in het eten. Kurkdroog 'klapzand' is nou niet bepaald de ideale basis voor dit type tuin. Toch ben ik heel tevreden met hoe het nu geworden is. Misschien was het juist ook wel goed om vanuit een beperking te moeten werken. Dat dwingt je om verder te kijken en creatiever te zijn.

Niettemin houd ik nog steeds van Engelse tuinen. De Engelse tuin, zoals wij die nu kennen en bewonderen, bestaat al sinds het einde van de 19e eeuw. Zo rond 1880 begonnen de mensen genoeg te krijgen van de opzichtige bloemenborders met fel gekleurde bloemen die op dat moment de toon zetten.

Tuinontwerpers zoals William Robinson, Gertrude Jekyll, John Ruskin en William Morris gaven de nieuwe koers aan. Ze verzetten zich tegen de strakke en symmetrische beplantingen met kunstmatig ogende planten die toendertijd de norm waren. 

In plaats daarvan kozen ze voor weelderige borders met in zachtere kleuren met een meer natuurlijke uitstraling. Deze planten werden, net als in de natuur, in groepen ('drifts') aangeplant om een natuurlijk en minder kunstmatig beeld te creëren. 

De typische kenmerken van een Engelse tuin

Wat maakt een tuin tot een Engelse tuin? Elke tuin is natuurlijk anders en uniek maar er zijn een aantal elementen die je in vrijwel elke traditionele Engelse tuin terugziet:

1. De mixed border

"Every garden should have a mixed border."  
William Robinson - The Wild Garden (1870)

De 'mixed border' is de heilige graal van de klassieke Engelse tuin. In zo'n gemengde border worden allerlei soorten planten gecombineerd. Je vindt er bloembollen, eenjarigen, tweejarigen, vaste planten, siergrassen. Maar ook klimplanten, heesters en zelfs kleine bomen. Ze vormen samen een ondoordringbare muur van groen en bloemen en onttrekken de bodem volledig aan het zicht. Onkruid heeft weinig kans in een border die zo dicht beplant is. 

2. Topiary  

"There are two forms of topiary work: the one where the purpose is to make walls for shelter and for some kind of architectural expression, and the other which is purely ornamental."
Gertrude Jekyll - Garden Ornament (1918)

Topiary is vormsnoei in zijn meest verfijnde vorm. Door struiken, zoals buxus of taxus, jarenlang zorgvuldig te snoeien ontstaan geometrische vormen die structuur geven aan de tuin. 

Elke vorm is mogelijk. Hagen zijn vooral functioneel. Ze nemen de inkijk weg, creëren intimiteit en kunnen gebruikt worden om een tuin in verschillende kamers op te delen. Je kunt met topiary ook blikvangers creëren in de vorm van bollen, blokken, cilinders, kegels, spiralen en wolken. Of zelfs dieren. Monty Don creëerde in zijn tuin een topiary Nigel (Nigel is zijn overleden golden retriever). 

Topiary als blikvanger en om de ruimte te verdelen (foto: Photo by JR Harris op Unsplash)

3. Gazons

"Grass is the most restful of all garden surfaces."
Russell Page - The Education of a Gardener (1962)

De traditionele Engelse tuin kan niet zonder gazon. Een zorgvuldig onderhouden grasmat, vrij van onkruid bij voorkeur gemaaid in strakke banen of ruiten vormt de basis van vrijwel elke Engelse tuin. 

4. Evergreens   

"The backbone of the garden must always be the evergreen planting."
Gertrude Jekyll - Wood and Garden (1899)

De Engelse manier van tuinieren houdt in dat je de winter ontkent. Daar waar aanhangers van de Dutch wave de doodsheid van de winter omarmen, proberen ontwerpers van Engelse tuinen juist om de wintertuin zo groen mogelijk te laten zijn. Topiary draagt daar natuurlijk aan bij maar ook groenblijvende struiken zoals Camellia, hulst, kardinaalsmuts lavendel, Photinia, Skimmia en Viburnum. 

5. Rozen

"No flower has a greater wealth of association than the rose."
Gertrude Jekyll - Roses for English Gardens (1902)

Rozen en Engelse tuinen zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. In Engeland zijn rozen de meest geliefde tuinplanten. Omwille van hun romantische uitstraling, verfijnde schoonheid en geur. Maar ook vanwege de historische waarde: de roos is het nationale symbool van Engeland. Dit gaat terug tot de late Middeleeuwen. Denk hierbij aan de rozenoorlogen en de Tudor roos die symbool stond voor eenheid en vrede. 

In Engelse tuinen vind je alle soorten rozen. Ze bedekken pergola's en rozenbogen, begroeien muren en zijn een essentieel onderdeel van de mixed border. Sommige Engelse tuinen kennen speciale rozentuinen. 

 

Foto: Madalina Zamfira op Unsplash

Hoe duurzaam is dit type tuin?

De aarde warmt op en dat heeft ook gevolgen voor onze tuinen. Wanneer ik kijk naar de typische elementen van de klassieke Engelse tuin, dan vraag ik me af hoe houdbaar een tuin van dit type op termijn is. 

Sommige elementen, zoals topiary, evergreens en rozen zullen het ook wel redden als het warmer en droger wordt. Struiken zijn sowieso droogteresistenter dan vaste planten. Rozen, mits op goede vruchtbare grond geplant én goed gesetteld, kunnen ook flink wat hitte en droogte verdragen. Maar met de warme en droge zomers die we tegenwoordig hebben, zijn gazons en dicht beplante borders niet meer van deze tijd. 

Het is waar: gras hoef je niet per se water te geven. Het zal zich herstellen als het weer gaat regenen. Maar wees eerlijk, wie wil er nou een hele zomer tegen zo'n bruine vlakte aankijken? Je zou er spontaan depressief van worden 😨! Dicht beplante borders ogen inderdaad weelderig maar ze hebben bij droog weer en extreme hitte heel veel water nodig om er fris uit te blijven zien. 

Hoe meer planten, hoe dunner de spoeling. In mijn eigen tuin, die de afgelopen zomer weer flink op de proef is gesteld, probeer ik juist om mijn borders met een minimum aan planten te vullen. Een border moet in mijn optiek net dicht genoeg beplant zijn om dicht te groeien (zodat de zon de bodem minder uitdroogt) maar niet zo dicht dat de planten elkaar staan te verdringen in de strijd om licht, lucht en water. 

Ook het veelvuldige gebruik van buxus (een evergreen die je nog steeds ziet in Engelse tuinen) heeft zijn langste tijd wel gehad. Vanwege de buxusmot maar ook vanwege de buxusschimmel waar ze in Engeland veel last van hebben. 

Hoe verder? 

Ik ben niet de enige die twijfels heeft over de houdbaarheid van de Engelse tuin. Na een paar warme en droge zomers, beginnen steeds meer Engelse tuinontwerpers zichzelf die vraag ook te stellen. Als het vier weken niet regent, kwalificeert dat in Engeland overigens al als een droge zomer 😂. 

Engelse tuinontwerpers gaan daarom op zoek naar duurzamere alternatieven. Een prachtig voorbeeld, dat ik graag met jullie wil delen, is West Dean Gardens in Sussex. Hier vind je een nieuw type tuin, de zogenaamde 'sandgarden’. Dit is een tuin op kleigrond waarbij de bodem wordt afgedekt met een flinke laag grof zand. De tuin is gevuld met onderhoudsarme, droogtebestendige planten waardoor het geheel meer doet denken aan een mediterrane tuin dan aan een traditionele Engelse tuin. 

Deze tuin hoeft niet gesproeid te worden. De klei in de ondergrond houdt genoeg vocht vast. Kleigrond kent capillaire werking waarbij water vanuit diepere grondlagen, tegen de zwaartekracht in, via poriën in de grond optrekt. De bovenlaag van grof zand, zorgt ervoor dat dit water niet verdampt.  

Die vlieger gaat niet op als je tuiniert op droge zandgrond. Zandgrond houdt nauwelijks water vast en van capillaire werking is geen sprake. Het is ook zeker niet aan te raden om je zandgrond te bedekken met een dikke laag maaszand. Toch is deze tuin ook interessant als je op zandgrond tuiniert. 

De planten die hier gebruikt zijn, zijn namelijk stuk voor stuk echte droogtekampioenen. Je kunt ze met een minimum aan water in leven houden. Veel van deze planten staan ook in mijn eigen tuin en hebben deze zomer maar weer eens bewezen dat ze de droogte en de hoge temperaturen aankunnen. 

Deze tuin is veel minder dicht beplant dan de traditionele Engelse tuin zodat planten minder last hebben van concurrentie. In het filmpje zie je dat dit toch een heel mooi beeld oplevert. 

Heb je altijd problemen met je gazon? Dan raad ik je zeker aan om te kijken. In deze tuin is het gras vervangen door grind met daarin drie verschillende soorten kruipende tijm, hier en daar onderbroken met Oregano en het lage siergras Molinia caerulea 'Heidezwerg'. Iets totaal anders dan een gazon, maar zo mooi!

In onderstaand filmpje van het Youtube kanaal 'The middle-seized garden' (Engelstalig, 25 minuten) zie je het adembenemende resultaat. 

Conclusie   

Klimaatverandering kun je niet tegenhouden. Dat onze zomers warmer en droger worden, is iets wat we zullen moeten accepteren. Dat de klassieke Engelse tuin zijn langste tijd gehad heeft, staat voor mij als een paal boven water maar dat wil niet zeggen dat de Engelse tuin dood is. 

Engelse tuinontwerpers zullen, net als ik destijds, vanuit de beperking moeten gaan werken. Na het bekijken van bovenstaand filmpje ben ik ervan overtuigd dat dit nog hele mooie dingen gaat opleveren. Ik ga de ontwikkelingen in elk geval op de voet volgen. Zo wordt een Engelse tuin dan misschien toch nog een haalbare kaart voor mensen met een tuin op "klapzand"! 

Foto boven dit blog: Great Dixter, gefotografeerd door Bernd 📷 Dittrich op Unsplash. 

Meer inspiratie opdoen? 

Het boek 'Drought-resistant planting' over Beth Chatto's gravelgarden werd 25  jaar geleden uitgegeven maar was nog nooit zo actueel als nu. Dit is hét standaardwerk als het gaat om droogtebestendig planten. Het boek is gevuld met prachtige foto's van plantcombinaties met droogtebestendige planten en uitgebreide plantenlijsten. Helaas alleen verkrijgbaar in Engels, maar als je een beetje vertrouwd bent met het Engelse tuinjargon leest het boek heel gemakkelijk. De wetenschappelijk plantennamen zijn natuurlijk sowieso internationaal.

KLIK HIER voor meer informatie of om het boek te bestellen. 

Bewaar op Pinterest:

Ook interessant

• 9 droogtebestendige alternatieven voor de boerenhortensia 
• Negen alternatieven voor buxus (en nog een tiende)  
• Is dit de tuin van de toekomst? 

 

Abonneren 

Vond je dit blog nuttig? Abonneer jezelf dan gratis op mijn nieuwsbrief. Je ontvangt dan een bericht wanneer er een nieuw blog is verschenen (1 of 2 keer per maand met een pauze in december). Je hoeft niet bang te zijn dat ik je ga spammen met reclame! 

Dit blog bevat affiliate links. In mijn privacy statement wordt uitgelegd wat dit betekent.