Hoe goed is het nou écht om vogels bij te voeren?

Wat is het leuk om vogels in je tuin te hebben! Zeker in de wintermaanden als de tuin er verder maar doods bij ligt. Om meer vogels aan te trekken, worden ze door tuineigenaren op grote schaal bijgevoerd. 

Ik heb de Nederlandse cijfers niet kunnen achterhalen, maar in Engeland, waar vogels voeren ook een nationale hobby is, wordt er jaarlijks zo'n 250 miljoen pond aan uitgegeven aan vogelvoer. Ik schat dat dat er hier in Nederland toch ook al gauw voor zo'n 75 miljoen Euro over de toonbank gaat.  

Vogels worden niet meer, zoals vroeger, alleen in de koude wintermaanden bijgevoerd. We voeren nu het hele jaar door. Je kunt je afvragen hoe goed dat is. Een grootschalig Engels onderzoek naar de gevolgen van het bijvoeren van vogels kreeg de veelzeggende titel "Killing them with kindness". 

Mensen denken dat ze vogels redden, maar in werkelijkheid doen ze meer kwaad dan goed. Waarom dat zo is, wil ik je in dit blog uitleggen.

Wat zijn de risico's? 

1. Het verpreiden van ziektes 

Een voederplek is een broedplaats voor ziektes. Vogels die je normaal gesproken nooit samen ziet komen elkaar hier tegen. Groenlingen bijvoorbeeld, vogels die gewoonlijk nogal "op zichzelf" zijn, komen hier ineens in contact met vinken, huismussen, roodborstjes en mezen.  

Het geel is een zeer besmettelijke vogelziekte die In Nederland voor het eerst werd vastgesteld in 2009. Als zieke vogels veren, speeksel of uitwerpselen achterlaten op de voederplaats, worden andere vogels ook besmet.  

Vogels die besmet zijn, krijgen een abces in de luchtwegen waardoor ze niet goed meer kunnen ademen en eten. Ze sterven (doorgaans binnen vier dagen na de infectie) door verstikking of verhongering. Dat wens je je gevederde vriendjes natuurlijk niet toe. 

De ziekte komt vooral voor bij duiven maar ook groenlingen zijn heel vatbaar. Ze kunnen ook andere kleine vogels en roofvogels besmetten. Roofvogels raken besmet als ze zieke of dode vogels eten. In Engeland is de populatie groenlingen door het geel met 75% afgenomen. Menselijk handelen bleek in hoge mate te hebben bijdragen aan de verspreiding van de ziekte. Ook in ons land zijn meerdere uitbraken geweest. 

Groenling (foto: Photo by Önder Andinç on Unsplash)

2. Het aantrekken van roofdieren en ongedierte  

Vogels zijn een prooi voor roofvogels en katten. Deze jagers hebben al snel in de gaten dat jouw voederplaats een prima plek is om snel een maaltijd te scoren. Je hebt in natuurdocumentaires vast wel eens gezien hoe roofdieren op de Afrikaanse savanne op de loer liggen bij drinkplaatsen. Jouw voederplek kan voor vogels net zo gevaarlijk zijn. 

Voederplaatsen trekken naast vogels ook allerlei ongedierte aan zoals muizen en ratten. Als je die liever niet ziet in je tuin is het belangrijk om niet meer voer te geven dan de vogels in één dag op kunnen eten of om het vogelvoer zo op te hangen dat het ongedierte er niet bij kan. Vergis je niet: muizen en ratten zijn vaardige klimmers!  

3. Verdringing van minder dominante soorten 

Door vogels bij te voeren worden bepaalde soorten (zoals koolmezen en pimpelmezen) talrijker en sterker. Dat heeft onvermijdelijk gevolgen voor het ecologisch evenwicht. Minder dominante soorten zullen dan verdrongen worden. 

Een pimpelmees is een klein maar fel opdondertje. In de strijd om voedsel en nestgelegenheid met andere, minder dominante mezen zoals de matkop of de glanskop, zal de pimpelmees meestal als overwinnaar uit de bus komen. Een Engels onderzoek wees uit dat de wilgenmees (een matkop) daar in aantal terugloopt. De oorzaak? Nestpogingen mislukken in de helft van de gevallen omdat een pimpelmees het nest heeft ingepikt. 

De bonte vliegenvanger, een trekvogel, concurreert voor wat betreft nestgelegenheid rechtstreeks met de koolmees. Wie denk je dat die strijd gaat winnen? De uitgeputte bonte vliegenvanger die net vanuit Afrika is komen vlieggen of de sterke weldoorvoede koolmees? Ik denk dat je de uitslag wel kunt raden! 

Wanneer wij, door bijvoeren, de populaties van bepaalde soorten vogels versterken, gaat dat vaak ten koste van andere soorten. 

4. Vogelvoer is soms ongezond of gevaarlijk  

Niet alles wat wij onze vogels voeren is gezond. Een vetbol is voor een vogel wat een frikandel speciaal voor ons is. Niet bepaald een gezonde maaltijd. Je kunt in tuincentrums van die grote emmers met vetbollen kopen. Ik las dat die bewerkt zijn met een laagje gif om de houdbaarheid te verlengen. Liever niet dus! (Bron: De gelukkige tuinvrouw). 

Sommige mensen geven oud brood aan vogels. Denk aan het bekende "eendjes voeren". Brood is rijk aan koolhydraten, maar bevat weinig voedingsstoffen waar vogels echt iets aan hebben. Ze hebben voeding nodig die rijk is aan eiwitten, vitamines en mineralen. Vogels die vaak brood eten worden ziek omdat ze niet de juiste voedingsstoffen binnenkrijgen.  

Voedsel dat zout bevat is sowieso heel slecht voor vogels. Vogels hebben geen urineblaas waardoor ze het zout moeilijk kunnen verwerken en afvoeren. Menseneten, dat bijna altijd zout bevat, is daarom ongeschikt voor vogels. 

Met het geven van pinda's moet je ook voorzichtig zijn. Beschimmelde pinda's kunnen aflatoxine bevatten. Aflatoxine is een natuurlijke gifstof die door de schimmel wordt aangemaakt. Deze stof is kankerverwekkend. 

Jonge vogels kunnen stikken in hele pinda's. Gebruik daarom altijd een speciale pindasilo zodat ze alleen kleine stukjes kunnen pakken. Fijngehakte pinda's of vogelpindakaas zijn nog veiliger. 

Ook zonnepitten zijn niet altijd gezond. In dit artikel van Scientias valt te lezen dat een teveel aan zonnepitten leidt tot misvormde spermacellen bij groenlingen en appelvinken. Daardoor hebben deze vogels een verlaagde vruchtbaarheid. 

Vetbollen en pinda's worden meestal aangeboden in plastic netjes. Vogels kunnen daarin verstrikt raken met hun pootjes en als gevolg daarvan gewond raken of zelfs dood gaan. De lege netjes komen bovendien vaak in de natuur terecht.  

Waarom wordt bijvoeren dan toch gepromoot?

Het bijvoeren van vogels wordt gepromoot door de Vogelbescherming maar de reden daarvoor is anders dan je denkt.

Natuurbeschermingsorganisaties hebben jouw steun hard nodig om hun werk te kunnen doen. Deze organisaties hebben ontdekt dat het helpt om mensen dichter bij de natuur te brengen. Iemand die zich betrokken voelt zal namelijk eerder geneigd zijn om de organisatie (financieel) te ondersteunen. Het voeren van vogels is een laagdrempelige vorm van natuurbeleving die veel mensen aanspreekt. 

Vivara (een dochterbedrijf van het Engelse CJ Wildlife) is een naam die je ook vaak tegenkomt als het over vogels gaat. Vivara ontwikkelt en verkoopt milieuvriendelijke natuurbeschermingsproducten in samenwerking met de Vogelbescherming. Op zich niks mis mee, maar onderaan de streep is het natuurlijk wel een commercieel bedrijf dat winst moet maken. Zij hebben er geen belang bij om het voeren van vogels af te raden. 

De Vogelbescherming krijgt een percentage van de opbrengst van de producten die Vivara verkoopt. Als zij het voeren van voegels afraden, is dat bijten in de hand die ze voedt (bron: Moestuinadvies.nl). Overigens adviseert ook de Vogelbescherming om alleen met mate bij te voeren.  

Koolmezen op voedersilo (foto: Andrey Larionov op Unsplash)

Wat je beslist niet moet doen 

Als je écht van vogels houdt, dan doe je dit in elk geval NIET:

• Een groot vogel buffet aanrichten met enorme ladingen voer. Dat zorgt voor onhygiënische toestanden en trekt ongedierte aan. Als er teveel voer is, kan het gaan schimmelen of bederven waardoor vogels ziek worden. 

• Het hele jaar door vogels bijvoeren. Dat is helemaal niet nodig. Vogels zijn wilde dieren die zichzelf kunnen redden. Laat ze in plaats daarvan lekker insecten eten. Vogels ruimen insecten op die schadelijk zijn voor je planten, zoals slakken, rupsen en bladluizen. Beter voor de vogels en beter voor jouw tuin. 

Wat dan wel? 

1. Richt je tuin vogelvriendelijk in

Richt je tuin vogelvriendelijk in met (inheemse) bomen, struiken en planten zodat vogels zelf hun voedsel vinden en op eigen kracht kunnen overleven. Wist je dat bijvoorbeeld klimop een waardevolle vogelplant is? 

In een groene tuin, vinden ze volop insecten zoals muggen, wormen, rupsen, kevers en spinnen om te eten. Er zijn ook vogels die liever zaden, bessen of noten eten. Aan hun snaveltjes kun je vaak zien wat de voorkeur heeft. Zadeneters zoals de groenling en de vink, hebben een stompe dikke snavel om zaden te kraken terwijl typische insecteneters meestal een smalle dunne snavel hebben.

Welke planten en bomen nuttig zijn voor vogels, lees je hier. 

2. Voer altijd met mate  

Vind je het fijn om vogels te observeren? Dan kun je, mits met mate, wat bijvoeren. Het beste moment om dat te doen is wanneer het flink gevroren of gesneeuwd heeft. Vogels verliezen dan snel gewicht en op zo’n moment kunnen ze wat hulp gebruiken. Nog belangrijker bij vorst is schoon drinkwater. Ververs het regelmatig, ook om bevriezing te voorkomen.

3. Geef verantwoord voer    

Etensresten van onszelf zijn ongeschikt om vogels mee te voeren. Tenzij het gaat om onbewerkte producten zoals appels. Wil je bijvoeren? Kies dan voor natuurlijke zaden en noten (d.w.z. ongebrand en ongezouten). In dit artikel van de Vogelbescherming lees je wat je in welk seizoen het beste kunt geven. 

De producten van Vivara zijn ontwikkeld in nauwe samenwerking met de Vogelbescherming. Daarvan mag je dus aannemen dat ze geschikt zijn. Kies altijd voor biologisch en let ook op keurmerken zoals EKO en Skal. 

4. Houd voederplaatsen en drinkbakken schoon  

Reinig vogelvoederhuisjes, silo’s en voedertafels zodra ze leeg zijn. Boen ze goed schoon met warm water en zeep. Ruim voederresten van de grond op en ververs het voer regelmatig. Verwijder beschimmelde en bedorven resten.

Zorg dat het voer altijd droog blijft zodat het niet kan gaan broeien of schimmelen. Maak drinkbakjes en vogelbadjes ook regelmatig schoon. Ververs elke dag het water.   

5. Verplaats de voederplek regelmatig   

Om te voorkomen dat je een McDrive creëert voor roofvogels en katten, doe je er goed aan om de voederplek regelmatig te verplaatsen. Het beste is een afgeschermde plek waarbij de vogels vanuit de lucht niet zichtbaar zijn. Het blijft dan natuurlijk nog steeds opletten voor katten! 

Conclusie  

In de zachte winters die we tegenwoordig hebben, zijn vogels heel goed in staat om op eigen kracht te overleven. Zeker wanneer er voldoende groen in de omgeving is. Bijvoeren is dan ook niet nodig om de vogels te redden. Het doet soms zelfs meer kwaad dan goed.  

Wil je toch bijvoeren omdat je het leuk vindt om vogels te observeren? Voer dan verantwoord en met mate en doe dat liefst alleen in koude perioden bij sneeuw en vorst. Bedenk daarbij dat je het niet voor de vogels doet maar voor jezelf. 

Hygiëne is van groot belang om de verspreiding van ziektes tegen te gaan. Dit betekent: niet teveel voer ineens geven en de voederplekken en waterbakken goed schoonhouden. Als je daar geen tijd voor hebt, is het beter om niet te voeren. 

Wil je écht iets doen voor de vogels? Richt je tuin dan vogelvriendelijk in met (inheemse) biologisch gekweekte bomen, struiken en planten zodat vogels op een natuurlijke manier aan voedsel kunnen komen. Zorg dat de grond van je borders bedekt is met mulch, dood blad en takjes. In die strooisellaag zitten veel beestjes die door de vogels gegeten kunnen worden. 

Tip! 

Als je jaarrond vogels in je tuin wilt zien, werkt een vogelbadje bijna net zo goed als voeren. Ik heb verspreid in de tuin altijd een aantal schalen met water staan. Ze trekken veel vogels en andere dieren aan. In mijn blog "Waarom water in de tuin zo belangrijk is", lees je hier meer over. 

Koolmees (foto: Frank Eiffert op Unsplash)

De foto van een koolmees boven dit blog is gemaakt door: Wim van 't Einde op Unsplash 

Ook interessant 

• 8 leuke weetjes over de vogels in je tuin
• Klimop, misschien wel de meest onderschatte plant in je tuin
• Waarom water in de tuin zo belangrijk is

 

Bewaar op Pinterest:

Abonneren 

Vond je dit blog nuttig? Abonneer jezelf dan gratis op mijn nieuwsbrief. Je ontvangt dan een bericht wanneer er een nieuw blog is verschenen (1 of 2 keer per maand met een pauze in december). Je hoeft niet bang te zijn dat ik je ga spammen met reclame! 

Dit blog bevat affiliate links. In mijn privacy statement wordt uitgelegd wat dit betekent.